Saç dökülmesine neden olan birçok faktör vardır. En sık karşılaşılan saç kaybı şekli, tıbbi olarak androjenik alopesi adı verilen ve cinsiyet hormonlarının etkileri ile ortaya çıkan erkek tipi saç kaybıdır. Androjenik alopesi dışında yanık, travma ve bazı hastalıklar sonucu da saç kaybı ortaya çıkabilir.

Saç kaybı genellikle ya başın tepe kısmından, ya da alın bölgesinde şakak üstlerinden başlar ve zamanla başın önce tepe kısmına, daha sonra da arka kısımlarına doğru genişler. Son aşamada sadece dökülmeye karşı en dayanıklı bölgeler olan kenar kısımları ve ense bölgesinde saç kalır. Bu bölgelerdeki saçlar, cinsiyet hormonlarının saçlar üzerindeki etkilerine karşı daha dirençlidirler. Dirençli bölgelerdeki saçların da dökülmesi tam bir saç kaybına yol açar ki, bu durum son derece ender rastlanan bir durumdur. Saçların, başın her bölgesinde dökülmeye farklı derecelerde direnç göstermesinin nedenleri ise net olarak bilinmemektedir.

Saç kaybını önleyen ya da dökülen saçların yerine yeniden saçların çıkmasını sağlayıcı nitelikte kesin çözüm üreten tıbbi bir tedavi henüz geliştirilmemiştir. Ancak cerrahi olarak uygulanabilecek bazı yöntemler ile bu sorun giderilebilir. Uzun yıllardır alopesinin cerrahi olarak giderilmesine yönelik birçok teknik geliştirilmiştir. Bu tekniklerin büyük bir kısmı günümüzde uygulanmamakta olup, son yıllarda, en modern ve en yeni teknik olan mini ve mikro greft yöntemi popüler hale gelmiştir.

Saç ekimi için mini ve mikro greft tekniği ve FUE tekniği uygulanmaktadır. Bu yöntemler, çok olan yerden alıp az olan yere transfer etme esasına dayanır. Saçların dökülmeye karşı en dayanıklı olduğu ense bölgesinden 1.5-2 cm. genişliğinde ve 10-12 cm. uzunluğunda şerit şeklinde, içinde saçları da içeren bir deri çıkarılır. Şerit şeklindeki derinin çıkarıldığı alan, karşılıklı deri kenarlarının birbirine yaklaştırılarak dikilmesi ile kapatılır. Çıkarılan saçlı deri, operasyon ekibi tarafından her birinin içinde 1-6 saç teli kalacak şekilde, sayısı yüzlerce ya da birkaç bin olacak kadar ince ince doğranır. 1-2 saç teli içeren parçalara mikro greft, 3-6 saç teli içeren parçalara mini greft adı verilir. Doğrama işlemi tamamlandığında ekim yapılacak bölgeye küçük çaplı delikler açılır, mini ve mikro greftler açılan delikler içine yerleştirilerek ekim işlemi tamamlanır.

Operasyon, lokal anestezi altında, işlem yapılacak bölge uyuşturularak yapılır. Ekim yapılacak alanın genişliğine göre 3-6 saat sürebilir. Ekim yapılacak alan geniş bir bölge ise ilk yapılan ekim bazen yeterli olmayabilir, böyle durumlarda 2 ya da 3 seanslı operasyonlar planlanır. Kişi, operasyonun bitiminde evine dönebilir, hastane bakımı gerektirecek bir işlem değildir. Operasyonun ardından kişiyi rahatsız edecek derecede ağrı olmaz, hissedilen ağrı, ağrı kesici ilaçlar ile rahatlıkla kontrol edilebilir. Kişi, ameliyattan 4 gün sonra banyo yapabilir.

Ekim yapılan saçlar, canlılıklarını korurlar. Normal saçlar gibi uzarlar. Ancak operasyondan sonraki ilk birkaç hafta içinde ekilen saçlarda geçici bir dökülme olabilir, ancak bu dökülmenin ardından aynı noktalardan yeni saçlar çıkacaktır. Saçların tekrar çıkması ve normal uzama sürecine girmesi yaklaşık 6 ay zaman alır. Ense bölgesinden alınan saçlar, dökülmeye karşı dirençli oldukları için, ekim yapıldıktan sonra da bu özelliklerini korurlar, yani ekilen saçlar kalıcıdırlar. Ekim yapmak için saçlı derinin alındığı ense bölgesinde ise dışarıdan bakıldığında saçların arasında kaldığı için fark edilmeyen ince bir çizgi şeklinde iz kalır.

Kadında saç dökülmesinin baş sorumlusu stres ve üzüntü

Stres ve üzüntüden tiroit bezi sorunlarına, menopoz döneminden kansızlığa kadar pek çok etken kadında saç dökülmesi yapıyor. Uzmanlar, sebebe yönelik tedaviler ve doğru bakım yöntemleriyle, sağlıklı saçlara kavuşmanın yollarını anlatıyor

Birçok kadın hayatı boyunca en az bir kez saçlarının her zamankinden daha fazla dökülmesinden, eskisine kıyasla daha cansız ve incelmiş olmasından ya da öyle görünmesinden yakınır ve bu duruma çare arar. Saçlarının neden ve nasıl döküldüğünü bilmeden sorununa çare arayan birçok kişi, ister istemez sihirli formüllere, megavitaminlere ve ne olduğunu, ne işe yaradığını bazen tıp otoritelerinin bile bilemediği maddelere yönelir. VKV Amerikan Hastanesi Dermatoloji Bölümü’nden Cilt Hastalıkları Uzmanı Dr. Halil Bayazıt, kadınlardaki saç dökülmelerinin sebeplerini açıklayarak, konuyla ilgili soruları yanıtladı…

* Kadınlarda saç dökülmesi çok sık karşılaşılan bir sorun mu? Ortalama olarak günde 50 – 100 tel saç dökülebilir. Bu sayı yaşa, kişinin genetik yapısına, ırksal özelliklerine göre değişim gösterir. Günde 100 telden fazla saç dökülmesi veya yeni çıkan saçların eskisine göre daha cansız ve ince olması bir sorun olarak kabul edilebilir. Tüm canlılar gibi saçlarımız da doğar büyür ve büyümesi durunca ölür (dökülür). Kafamızdaki saçların yaklaşık yüzde 90′ı büyüme evresindedir. Bu dönem bir ile altı yıl arasında değişir. Geri kalan saçlar ise duraklama evresindedir ve bu evrede dökülür.

PROTEİN TÜKETİN

* Kadınlarda aşırı saç dökülmesi en sık hangi durumlarda görülüyor? Birçok kadın doğumdan sonraki aylarda başlayan ve bazen bir yıl kadar sürebilen yoğun saç dökülmesi yaşar. Kendi kendine düzelen bu durum kelliğe yol açmaz. Ayrıca, yüksek ateşten, ağır enfeksiyonlardan, şiddetli geçirilen griplerden, stres ve üzüntülerden, büyük ameliyatlar ve kazalardan birkaç ay sonra da benzer bir geçici dökülme görülebilir. Çok sık olarak bir-altı ayda kendi kendine düzelen bu durumlar da kelliğe yol açmaz. İkinci bir sık sebep, direkt olarak bazı hastalıklara ve hormonvitamin yetersizliklerine bağlı genel saç dökülmeleridir. Bunların en iyi bilineni, tiroid bezinin aşırı ya da az çalışmasına bağlı gelişen saç dökülmesidir. Saçın temel yapısını proteinler oluşturur. Bilerek ya da bilmeyerek yetersiz miktarda protein alan kadınlarda zamanla saç üretiminde zayıflama, hatta duraklama olabilir ve saçlar dökülebilir.

* Kullanılan ilaçlar da saç dökülmesi yapabilir mi? Çeşitli kronik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlar da saçlarda zayıflama ve dökülme yapabilir. Ancak bu nadir bir durumdur. Kanser tedavisi sırasında kullanılan ilaçların bir yan etkisi olarak saçlarda dökülme görülmesi çok iyi bilinen bir olgudur. Ortalama olarak saçların yüzde 90 kadarı dökülebilir. Ancak, tedavi bittikten sonra zaman içinde saçlar yeniden uzayacaktır.

SORUN GEÇİCİ OLABİLİR

Doğum kontrol haplarının bazıları genetik yatkınlığı olan kadınlarda saçlarda incelme ve dökülmeye yol açabilir. Bu durumda değişik bir doğum kontrol hapı kullanmak sorunu çözer. Doğum kontrol haplarıyla ilgili bir başka durum da, hap kullanımını bıraktıktan birkaç ay sonra başlayan saç dökülmesidir. Bu da geçici bir durumdur. Beslenme ile yetersiz demir alımı, alınan demirin bağırsaklardan emilememesi gibi durumlarda veya adet dönemleri yoğun kanamalı geçen kadınlarda demir eksikliği anemisi (kansızlık) ve buna bağlı saç dökülmesi görülebilir.

* Saç dökülmesinin tipleri var mı? Az önce bahsettiğimiz sebeplerden kaynaklanan ve ortalama altı ay gibi bir sürede düzelen geçici saç dökülmesine ‘telojen saç dökülmesi’ (geçici yoğun saç dökülmesi), herhangi bir sebebe bağlı olmayan ve altı ay-bir yıldan uzun süre devam eden dökülmelere ise ‘kronik telojen dökülme’ (kronik yoğun saç dökülmesi) diyoruz. Kronik dökülmedeki en önemli özellik, yoğun dökülmeye rağmen kelleşme ve saçlarda incelme olmamasıdır.

* Kadınlarda da kelliğe giden saç dökülmesi görülebilir mi? Nadiren kadınlarda da kelleşmeye yol açan saç dökülmeleri görülür. Bu şikâyetle gelen kadınların bazılarında erkeklik hormonlarının (androjenler) aşırı üretimi söz konusu olabilir. Bu kişilerde, saç dökülmesinin yanı sıra adet düzensizlikleri, yumurtalık kistleri ve vücutta erkek tipi kıllanma veya böbrek üstü bezine bağlı bozukluklar görülebilir. Bunlar bir hastalık işaretidir ve uygun hormon tedavileri ile saçlarda dökülme durabilir. Diğer bir grup kadında ise, özellikle sadece tepe kısmında seyrelme şikâyeti vardır ve başka hiçbir belirti ya da sebep bulamayız. Bu tip kadınlar erkeklerde kullandığımız saç derisine tatbik edilen ilaçlardan fayda görmektedir. Ancak erkek tipi kellikte kullandığımız hormon durdurucu haplardan maalesef fayda görmezler.

İLAÇ TEDAVİSİ VAR

* Saç dökülmesi şikâyeti olan kişiden hangi tetkikler istenir? Genellikle kan tahlilleri ile bazı hormon tetkikleri ve testler yeterli olur. Nadiren bazı görüntüleme tetkiklerine başvurma ihtiyacı duyarız. Kronik yoğun saç dökülmesinde ve kadın tipi kellikte dışardan tatbik edilen bazı ilaçlar faydalı olabilir. Ancak, bu ilaçlarla ilgili olarak bilinmesi gereken en önemli nokta, bunların kozmetik ürünler olmadığı ve uzun dönem doktor kontrolünde kullanılması gerektiğidir. Geçici saç dökülmelerinde genelde bakım dışında bir tedavi gerekmez. Hormonal bozukluklara ya da beslenmeye bağlı saç dökülmesinde ise, altta yatan sebebin düzeltilmesi saçın normale dönmesini sağlar.

* Beslenme ile saç sağlığı arasında bir ilişki var mı? Saçın yapısını oluşturan en önemli eleman proteinlerdir. Sağlıklı bir saç üretimi için diyetle yeterli miktarda doğal protein almak gereklidir. Bugün için kesin olan, beslenme ile yeterli protein almanın saç sağlığında önemli olduğudur. Balık, tavuk, kuru baklagiller, peynir, yumurta, fındık ve ceviz önemli protein kaynaklarıdır.

Difüz ve saçlı derinin tümünü tutan akut saç kaybı (günler ve haftalar içinde) şeklindedir. Dökülen kılların anagen oranı çok yüksektir. Telogen kılların aksine anagen kılların proksimal ucu pigmante ve ince, kıvrıktır. En çok kemoterapi ve iyonize radyasyon tedavisini takiben oluşur. Ayrıca kolşisin ve intoksikasyonlar (civa, arsenik, bakır, talyum) da sebep olur. Distrofik anagen saç kemoterapi sonrası veya zehirlenmelerde görülür.

Telogen effluvium, normal telogen safhadaki saçların dökülmesindeki artmadır. Özellikle kadınlarda olmak üzere her yaşta görülür. Klinik olarak; taramakla, banyo sırasında, hafif çekmekle kolay dökülen saçlar sonucu difüz bir seyrelme söz konusudur. Saçlı deri normaldir. Normalde saç kıllarının %80-90’ı anagen, %10-20’si telogen safhadadır. Telogen effluviumda ise hafif çekme ile ele gelen kılların %25’den fazlası telogen safhadadır. Normalde günde 50-100 telogen saç kaybı olur. Telogen kıllarının proksimal uçları çomak şeklinde ve depigmantedir. Telogen saç kaybı etkenden 2-3 ay sonra başlar.

Saç Dökülmesini Önlemek

Saç dökülmesini önlemek için evde uygulayabileceğiniz doğal tedaviler…

1) Elma sirkesi ve adaçayı ile durulamak saçların daha hızlı büyümesine neden olur.

2) Ginko biloba baş derisinin kan dolaşımını artırır. Kanlanmasını sağlar.

3) Atkuyruğu (vegetal silica)silisyum kaynağıdır. Silisyum saçların daha kuvvetli ve parlak görünmesini sağlar.

4) Yeşil çay, pygeum ve saw palmetto,ısırgan (nettle) saç dökülmesini önleyecek maddeleri içerir.

5) Çay ağacı yağı (tea tree oil)saçın dökülmesine neden olan bakteri ve miteları öldürür . Çay ağacı yağı saça 10 damla damlatılır,başa masaj uygulanır ve şampuanla yıkanır.

6) Bol bol meyve ve sebze ve az miktarda nişasta yiyin.Meyve ve sebzeler bol miktarda flavonoid ve antioksidan içerirler bu da saç foliküllerini korur ve saçın büyümesini sağlar.

7) Biotin içeren soya türü yiyecekler yiyin yada tablet olarak alın. Biotin sağlıklı saç ve deri için gereklidir. Bazı erkeklerin saç dökülmesini engeller. Biotin için bira mayası,kahverengi pirinç,bulgur,bezelye,mercimek,yulaf,soya,ayçiçeği,ceviz yiyebilirsiniz.

Güneşin zararlı etkilerinden saçınızı koruyunuz. Çok güneş altında kalmak ve çok deniz suyunda kalmak saçlarınıza zarar verir.

9) Saçlarınızı yıpratmaktan kaçının,asla fırça , sık dişli tarak kullanmayın. Islaklığını havlu ile nazikçe alın. Ve asla saç kurutma makinesi veya herhangi bir saç ısıtma makinesi kullanmayın. Bırakın kendi kendine kurusun.Mutlaka saç kurutma makinesi kullanmanız gerekiyor ise en düşük ısıda ve en düşük hızda kullanınız. Islakken saçlarınızı taramayın, ıslak saç kolay kırılır.

10) Acımasız diyetlerden kaçının , bu sağlığınız ve saçınız için uygun olmayabilir.

11) Özellikle soyadan yapılan yiyecek gruplarını tüketin. Soya taneleri, tempeh(fermente bir soya ürünü), tofu (soya loru) mutlaka beslenmenizde olmalı. Soya katkılı yiyecekler saç dökülmesi ile direk ilişkili bir hormonu ( dihidrotestesteron) düzenleyerek saç dökülmesini engeller.

12) Asla çiğ yumurta yemeyin, salmonella enfeksiyonu için çiğ yumurta büyük risk taşır. Ama yüksek miktardaki avidin biotini dokuya bağlar ve absorbsiyonunu artırır.

13) Her gün saç derinize masaj yapmayı ihmal etmeyiniz. Masaj için saç derisini besleyici yağlar kullanabilirsiniz.

14) Biotin ve silisyum içeren lokal saç ürünlerini kullanınız. Aloe vera ,vitamin C ve E ve jojoba yağı da saç için iyidir. Hacim vericiler papatya, kadife çiçeği,ginseng ve çarkıfelek çiçeği saçlarınızın güzel görünmesini sağlar.

Bunları kullanırken dikkat ediniz çünkü bu kimyasallar sık sık alerjik reaksiyonlar göstermektedir. Bunları seçerken doğal olup olmadıklarına ve pH’larının ayarlanmış formüle sahip olup olmadıklarına dikkat ediniz. Bir çok doğal sağlıklı gıda bu maddeleri içerir.

15) Saç ıslak olduğunda kırılgandır saçınızı nazikçe havlu ile kurulayınız.

16) Yüksek miktarda A vitamini alınması saç dökümünü tetikler. A vitamini alımı kesilerek bu problem çözülebilir. A vitamini gereksiniminizi Beta Caroten olarakta karşılayabilirsiniz.

Eğer yüksek miktarda saç kaybınız varsa bir uzmana danışın

Saç Neden Dökülür?

Saç dökülmesi erkeklerde ve kadınlarda psikososyal bir rahatsızlık yaratmaktadır. Camacho’nun araştırmalarında Kadın Tipi Saç Kaybı (FPHL) gözlemlediği vakalarında %55 oranında depresyona meyil tespit etmiştir. Erkek Tipi Saç Kaybı (MPHL) vakalarında ise %78 kaygı (anxiete) ve %22 daha saldırgan davranış yapısı gözlemlemiştir. Saç kaybı tedavi edilebildiğinde ise kadınlarda %89, erkeklerde ise %76 oranında diğer şikayetlerde düzelme olmuştur.

Peki bizleri bu kadar sıkıntıya sokan saç dökülmesinin sebebi nedir? Aslında bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Saç dökülmesi erkeklerde ve kadınlarda multifaktöriyeldir, yani birçok faktör beraber rol almaktadır.

Erkek Tipi Saç Kaybı (Male Pattern Hair Loss)
Erkeklerde saç dökülmesinin en sık ve en önemli sebebi androjen hormonudur. Malesef saç kaybının başlama yaşı giderek küçülmektedir. Ergenlik çağında başlayan saç dökülmesinin farkedilebilir düzeye gelebilmesi için yaklaşık %50′lik bir kaybın oluşması gerekmektedir. Bu sebeple, saç dökülmesine eğilimi olan kişilerde erken görüntüleme testlerinin, saç analizi ile elde edilen anajen/telojen oranlarının ve ailesel yatkınlığın beraber değerlendirilmesi çok önemlidir.

Erken düzeyde tespit edilebilmiş saç dökülmesi olan bir erkekte anti-androjenik bir tedavi ve diğer tedavi seçenekleri ile dökülmeyi yavaşlatmak olasıdır. Bazı durumlarda dökülme eğilimi olan incelmiş saçların bile tekrar kalınlaşarak hacim kazanması mümkün olabilmektedir (%67).

Saçın ön çizgisindeki en ufak geri çekilmeyi (Norwood Tip II) saç dökülmesi olarak kabul edersek, Hamilton’ın çalışmalarına göre 50 yaşındaki bir erkekte saç dökülme sıklığı %98′ken Norwood’a göre bu oran %67′dir.

Tedavinin, saç dökülme seviyesinin erken aşamalarında başlatılmasının önemi giderek artmaktadır.

Erkek Tipi Saç Kaybına (MPHL), Androgenetik Alopesi denmesinin temel nedeni “Andro” yani androjenlere (testesteron, dihidrotestesteron, androstenedion) bağlı olarak genetik geçiş göstermesidir.

Kalıtımsal olarak birçok farklı genin saç dökülmesinde rol oynadığı düşünülmektedir. Bu faktörlerden bir tanesi 5-alfa-redüktaz enziminin üretildiği gen iken (hem anneden hem babadan geçiş gösterir), diğer önemli faktör ise X kromozomu üzerinde bulunan ve sadece annemizden bize aktarılan Androjen reseptör geninde meydana gelen ve reseptörün yapısında değişimlere neden olan genetik değişimlerdir.

Bu genler içerisinde Androgenetik alopesi ile en güçlü ilişkisi gösterilen gen, annemizden bize aktarılan androjen reseptör genidir. Bu durum her ne kadar baba ile oğul arasında gözlenen benzerliği açıklayamasa da, Androjene Duyarsızlık Sendromunda (Complete androgen insensitivity syndrome) erkek tipi saç kaybının gözlenmemesi ile desteklenmektedir.

Erkeklerin kanındaki androjenlerin büyük bölümünü Testesteron oluştursa da, saç dökülmesinde baş rolü testesteronun metaboliti olan dihidrotestesteron (DHT) oynar. 5-alfa-redüktaz enzimi, testesteronu daha aktif olan DHT’ye dönüştürür. DHT ise androjen reseptörüne tutunarak beraberce saç folikül hücresinin çekirdeğine girip DNA’ya bağlanır. DNA’ya bağlanarak üretilmesi sağlanan yeni proteinler ise saçın doğal siklusunu bozar. Saç önce incelir (minyatürizasyon) sonra pigmentini kaybederek cilt içinde yükselip dökülür.

5-alfa-redüktaz enziminin bilinen 2 farklı tipi mevcuttur. Tip I; cilt, böbrek, karaciğer ve beyin hücrelerinde bulunur ve fonksiyonu tam olarak belirlenememiştir. Tip II ise, kafa derisindeki saç foliküllerinde ve prostatta bulunur. Finasterid tedavisi işte bu tip II enzimi etkileyerek saç dökülmesini azaltmaktadır.

Saç ekiminde verici bölge (donor area) olarak kullanılan alanlardaki saç folikülleri aynı DNA yapısına sahip olmasına rağmen, androjenik faktörlerden etkilenmemektedir. Bunun sebebine yönelik farklı görüşler bulunmaktadır (örneğin DNA metilasyonu gibi epigenetik faktörlerde olabilecek farklılıklar). Bu konuda yapılacak çalışmaların saç dökülmesini durduracak etkili bir tedavi için en önemli nokta olduğunu düşünüyorum.

Erkek tipi saç kaybının (MPHL) sınıflandırılmasında farklı skalalar kullanılmakla beraber, 1941 yılında sunulan Hamilton-Norwood sistemi en popüler ve kabul edilmiş olandır.

Kadın Tipi Saç Kaybı (Female Pattern Hair Loss)
Genel olarak kadınlarda saç kaybı sorununun erkeklere oranla daha az olduğuna inanılır. Son dönemde kadınların saç kaybından giderek daha fazla şikayetçi olduğunu gözlemliyorum. Hamilton yaptığı çalışmalarda 50 yaşına gelmiş kadınların saç kaybına uğrama oranını %86 olarak rapor etse de, diğer araştırmacılara göre bu oran %6 civarındadır.

Androjenlere bağlı saç kaybı kadınlarda görülse de bu oran erkeklere kıyasla oldukça düşüktür. Androjen salgılayan tümörler (böbreküstü bezi vb…), ya da polikistik over gibi altta yatan sebepler androjen dengesini değiştirerek dökülmeye sebp olabilir. Bu gibi durumlarda adet düzensizliği (menstruational cycle disturbance), kıllanma artışı (hirsutism), akne gibi oluşumlar tabloya eşlik eder.

Kadınlardaki saç kayıpları genelde erkeklerden farklı olarak ön saç çizgisinden başlamaz. Midscalp dediğimiz ara bölgeden başlayarak yayılır. Önce zayıflayan saç giderek incelir ve seyrelmeye başlar.

Kadın Tipi Saç Kaybında (FPHL) genetik yatkınlığın en önemli faktör olduğunu düşünüyorum. Bununla beraber demir eksikliği, tiroid hormonunun fazla ya da az salınımı, B vitamini, çinko ve magnezyum eksikliği, dengesiz diyetler, diffuse alopecia areata, kronik telogen effluvium, hamilelik sonrası, kronik hastalıklar, kendi saçını koparma (trichotillomania), Lupus (SLE) ve özellikle ciddi psikolojik stres sıkça karşılaşılan sebeplerdir.

Kadın tipi saç kaybını ilk olarak Ludwig I, II, III olarak sınıflandırmıştır. Daha sonra Olsen yeni bir sınıflandırma yaparak erken dönem ve post menopozal olarak saç dökülme karakterlerini ayırmıştır.